દર વર્ષે 10 ડિસેમ્બરના રોજ સમગ્ર વિશ્વમાં માનવ અધિકાર દિવસ ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસ માનવ ગૌરવ, સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને ન્યાયના મૂલ્યોને ઉજાગર કરવાનો મહત્વપૂર્ણ અવસર છે. 1948માં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સંઘ દ્વારા માનવ અધિકારોની સર્વજનીન ઘોષણા (Universal Declaration of Human Rights) અપનાવવામાં આવી હતી અને તેની સ્મૃતિમાં આ દિવસ ઉજવાય છે.
માનવ અધિકાર દરેક વ્યક્તિને જન્મસિદ્ધ રીતે મળેલા હકો છે. તેમાં જીવનનો અધિકાર, શિક્ષણનો અધિકાર, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, ધર્મની સ્વતંત્રતા, સમાનતા અને સુરક્ષાનો અધિકાર સામેલ છે. આ અધિકારો જાતિ, ધર્મ, લિંગ, ભાષા કે આર્થિક સ્થિતિના ભેદભાવ વિના દરેક માનવ માટે સમાન છે.
શાળામાં માનવ અધિકાર દિવસની ઉજવણી દ્વારા વિદ્યાર્થીઓમાં માનવ મૂલ્યો, સહનશીલતા અને સામાજિક જવાબદારીનો વિકાસ થાય છે. ભાષણ, નિબંધ લેખન, પોસ્ટર પ્રદર્શન અને ચર્ચા જેવા કાર્યક્રમો દ્વારા વિદ્યાર્થીઓને તેમના અધિકારો તથા ફરજોની સમજ આપવામાં આવે છે.
માનવ અધિકારોનું રક્ષણ કરવું માત્ર કાનૂની ફરજ નથી, પરંતુ દરેક નાગરિકની નૈતિક જવાબદારી પણ છે. જ્યારે આપણે અન્યના અધિકારોનો સન્માન કરીએ છીએ, ત્યારે જ સાચા અર્થમાં લોકશાહી અને શાંતિપૂર્ણ સમાજનું નિર્માણ શક્ય બને છે.
માનવ અધિકાર દિવસ આપણને યાદ અપાવે છે કે “મારા અધિકાર ત્યાં સુધી જ છે જ્યાં સુધી હું બીજાના અધિકારોનું સન્માન કરું.” ચાલો, આપણે સૌ મળીને માનવ ગૌરવ અને ન્યાયસભર સમાજ માટે પ્રયત્નશીલ બનીએ.
